Kara umowna - co powinieneś o niej wiedzieć

   Częstym problemem, z którym borykają się moi Klienci, jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, którą zawarli.
   Zjawisko to dotyczy zarówno obrotu pomiędzy przedsiębiorcami, jak i w relacji przedsiębiorca – konsument. Dlatego też warto pamiętać, o jednym ze sposobów zabezpieczenia zobowiązań umownych, jakim jest kara umowna.

    Z tego artykułu dowiesz się m.in.:

• Czym jest kara umowna?
• W jakich przypadkach można zastrzec karę umowną?
• Czym różni się kara umowna od odszkodowania?
• Jak prawidłowo zastrzec karę umowną?

Czym jest kara umowna?

   Kara umowna jest określoną kwotą pieniężną zastrzeżoną ze względu na niewykonanie zobowiązania lub za nienależyte wykonanie zobowiązania.

  Zastrzeżenie kary umownej daje jednej ze stron – wierzycielowi, możliwość żądania zapłacenia kary umownej od drugiej strony – dłużnika, w razie, gdyby dłużnik ten nie wykonał zobowiązania lub zobowiązanie zostało przez niego wykonane w sposób nienależyty.

   Ma ona na celu wzmocnienie skuteczności realizacji zawartej umowy poprzez skłonienie strony zobowiązanej do wypełnienia zobowiązania.

   Kary umowne mogą obejmować trzy rodzaje zdarzeń:

1. niewykonanie zobowiązania;
2. nienależyte wykonanie zobowiązania;
3. konkretne uchybienia w zakresie sposobu wykonania zobowiązania, np. terminowości wykonania umowy.

W jakich przypadkach można zastrzec karę umowną?

   Uwzględnienie w umowie oraz treść zapisów dotyczących kary umownej zależy od woli stron. Poza pewnymi wyjątkami (np. umowa o pracę) kara umowna może zostać zastrzeżona właściwie w każdej umowie, w tym także w umowie przedwstępnej.

   Należy jednak pamiętać, że dopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej jedynie na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego.

   Nie można zatem zastrzec kary umownej na wypadek np. nieterminowej płatności, jednak będzie mogła ona zabezpieczyć realizację umowy w ustalonym czasie.

Czym różni się kara umowna od odszkodowania?

   Instytucje kary umownej oraz odszkodowania na zasadach ogólnych są do siebie bardzo zbliżone. Obydwie pełnią funkcję kompensacyjną i mają przede wszystkim służyć naprawieniu szkody powstałej w wyniku nienależytego wykonania zobowiązania.

  Zasadniczą różnicą pomiędzy karą umowną a odszkodowaniem na zasadach ogólnych jest źródło ich powstania. Zasady naliczania oraz wysokość kary umownej należy precyzyjnie określić w zawieranej przez strony umowie, natomiast możliwość dochodzenia odszkodowania wynika bezpośrednio z ustawy i nie wymaga dodatkowych zapisów umowy w tym zakresie.

   Co ważne, zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie zwalnia dłużnika z obowiązku jej zapłaty w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody. Kara umowna i jej wysokość jest bowiem niezależna od faktycznie poniesionej przez wierzyciela szkody, a jej zastrzeżenie w umowie znacznie ułatwia dochodzenie roszczeń.

   W przeciwieństwie do kary umownej, dochodzenie odszkodowania na zasadach ogólnych wymaga udowodnienia poniesionej szkody, co jest działaniem dużo trudniejszym i czasochłonnym, a często wiąże się z wieloletnim procesem sądowym.

Jak prawidłowo zastrzec karę umowną?

   Należy przede wszystkim pamiętać, że wprowadzając w umowach postanowienia dotyczące kar umownych, powinno się w sposób precyzyjny formułować zapisy, które mają stanowić podstawę do ich naliczenia.

   Kara umowna powinna być możliwa do wyliczenia już w momencie zawarcia umowy - nie musi być z góry określona, wystarczy, że wskazane zostaną kryteria jej obliczenia.

   Co istotne, kara umowna może jednak nie pokryć wartości faktycznie poniesionej przez wierzyciela szkody. Należy pamiętać, że co do zasady w sytuacji, gdy szkoda przewyższa wysokość zastrzeżonej w umowie kary umownej, wierzyciel nie może domagać się obok niej dodatkowego odszkodowania. Strony mogą jednak postanowić inaczej, dlatego też tak ważne jest odpowiednie sformułowanie zapisów umowy, tak, aby nie zamykać sobie drogi do dochodzenia odszkodowania przewyższającego wartość kary umownej w przyszłości.

   Samodzielne konstruowanie umów bywa problematyczne i skomplikowane, a mimo wielu dostępnych źródeł, nie daje nam gwarancji osiągnięcia zamierzonego rezultatu.
   Umiejętne zastosowanie m.in. takich instytucji jak kary umowne stanowi pewnego rodzaju gwarancję, że nasz kontrahent dotrzyma warunków zawartej umowy, dlatego warto zapewnić sobie profesjonalną pomoc w tym zakresie.
   Niefachowe przygotowanie umowy może uniemożliwić nam skuteczne dochodzenie roszczenia, a dłużnikowi pozwolić na uniknięcie konsekwencji.
   Moja Kancelaria oferuje Państwu profesjonalną pomoc i wsparcie zarówno na etapie przygotowania umowy, jak i skutecznego dochodzenia roszczeń.
   Właściwie sporządzona umowa może znacząco ułatwić jej realizację, jak i ewentualne dochodzenie roszczeń i zwiększyć szanse uzyskanie naprawienia szkody.

Kraków, 2024-10-04

                                                                                                                                Joanna Czaban

                                                                                                                                 Radca prawny

zdjęcie: obraz autorstwa Freepik